Kayıt Dışı İstihdam Geleceği Tehdit Ediyor
“Sigorta ile iş güvende, işçi güvende; gelecek güvende”
Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında açıklamalarda bulunan Çekerek İlçe Sosyal Güvenlik Müdürü Samet Aktaş, kayıt dışı istihdamın hem çalışanlar hem işverenler hem de ülke ekonomisi açısından ciddi sonuçlar doğurduğunu belirterek vatandaşları sigortalı çalışma konusunda duyarlı olmaya davet etti. Aktaş, kayıtlı istihdamın yalnızca bir yasal zorunluluk değil, aynı zamanda toplumsal refahın ve ekonomik istikrarın temel unsurlarından biri olduğunu söyledi.
Türkiye’nin uzun yıllardır mücadele ettiği en önemli sorunlardan biri olan kayıt dışı istihdamın, çalışanların Sosyal Güvenlik Kurumu’na hiç bildirilmemesi ya da çalışma günleri ve ücretlerinin eksik gösterilmesi şeklinde ortaya çıktığını ifade eden Aktaş, “Sadece sigortasız işçi çalıştırılması değil; çalışanın aldığı ücretin düşük gösterilmesi veya çalışma gün sayısının eksik bildirilmesi de kayıt dışı istihdam kapsamındadır” dedi.
“Sigortasız Çalışma Talebi Hukuken Geçerli Değil”
Çalışanların sigortalı çalıştırılmasının anayasal bir hak olduğuna dikkat çeken Samet Aktaş, bunun aynı zamanda işverenler açısından da yasal bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Bazı çalışanların kendi istekleriyle sigortasız çalışmayı talep edebildiğini belirten Aktaş, bu durumun hukuken kabul edilemeyeceğini ifade ederek şunları söyledi:
“Çalışanların kendi rızalarıyla dahi olsa sigortadan vazgeçmeleri mümkün değildir. İşverenlerimizin bu tür talepler karşısında mevzuata aykırı hareket etmemeleri büyük önem taşımaktadır. Kısa vadede kolaylık gibi görünen kayıt dışı çalışma, uzun vadede hem çalışan hem de işveren açısından ciddi mağduriyetlere yol açmaktadır.”
Özellikle emekli maaşı, dul ve yetim aylığı ya da sosyal yardım alan bazı vatandaşların hak kaybı yaşamamak adına zaman zaman kayıt dışı çalışmaya yöneldiğini ifade eden Aktaş, işverenlerin bu konuda daha dikkatli ve bilinçli davranması gerektiğini söyledi.
Kayıt Dışı Çalışanlar Temel Haklardan Mahrum Kalıyor
Kayıt dışı istihdamın çalışanlar açısından ağır sonuçlar doğurduğunu belirten Aktaş, sigortasız çalışan kişilerin sosyal güvenlik sisteminin sağladığı birçok temel haktan yararlanamadığını kaydetti.
Sigortasız çalışan kişilerin;
- Emeklilik hakkını kaybettiğini,
- İş kazası veya meslek hastalığı durumunda ciddi mağduriyet yaşadığını,
- Malullük aylığından yararlanamadığını,
- İşsiz kaldığında işsizlik maaşı alamadığını,
- Vefatı halinde ailesine ölüm aylığı bağlanamadığını,
- Sağlık hizmetlerinden yararlanma konusunda sorun yaşayabildiğini ifade etti.
Aktaş ayrıca kayıt dışı çalışmanın yalnızca sosyal güvenlik haklarını değil, iş mevzuatının sağladığı temel hakları da ortadan kaldırdığına dikkat çekerek, sigortasız çalışan kişilerin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, hafta tatili, fazla mesai ücreti ve analık izni gibi haklardan da mahrum kaldığını söyledi.
“İş Kazalarında Sonuçlar Çok Ağır Olabiliyor”
Kayıt dışı istihdamın işverenler açısından da büyük riskler barındırdığına dikkat çeken Aktaş, sosyal güvenlik uygulamalarında temel amacın cezalandırmak değil rehberlik etmek olduğunu belirtti. Ancak sigortasız işçi çalıştırmanın ciddi yaptırımları bulunduğunu hatırlatan Aktaş, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Sigortasız işçi çalıştırdığı tespit edilen işletmeler yüksek idari para cezalarıyla karşı karşıya kalabilmektedir. Ayrıca SGK prim teşviklerinden yararlanma haklarını kaybedebilmekte, geriye dönük prim ve vergi yükümlülükleriyle karşılaşabilmektedir. Özellikle iş kazalarında işverenler çok ağır maddi ve hukuki sorumluluklar üstlenmek zorunda kalmaktadır.”
Kayıt dışı istihdamın işletmelere kısa vadeli kazanç sağlıyor gibi görünse de uzun vadede telafisi güç zararlar doğurduğunu belirten Aktaş, işverenlerin devlet tarafından sunulan istihdam teşviklerinden faydalanarak kayıtlı istihdamı tercih etmelerinin daha güvenli bir yol olduğunu söyledi.
Ekonomik Dengeyi ve Sosyal Güvenlik Sistemini Zedeliyor
Kayıt dışı istihdamın yalnızca bireysel bir sorun olmadığını vurgulayan Samet Aktaş, bu durumun ülke ekonomisini doğrudan etkileyen ciddi bir problem olduğuna dikkat çekti.
Kayıt dışı istihdam nedeniyle;
- Haksız rekabet ortamının oluştuğunu,
- Vergi ve prim kayıplarının arttığını,
- Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğinin zarar gördüğünü,
- Çalışan-emekli dengesinin bozulduğunu,
- Devlet bütçesine ek yük oluştuğunu,
- Gelir dağılımındaki adaletsizliğin büyüdüğünü,
- Ekonomik verilerin güvenilirliğinin zedelendiğini ifade etti.
Aktaş, kayıt dışılığın yaygın olduğu ekonomilerde hem devletin gelir kaybına uğradığını hem de kayıtlı çalışan ve dürüst işverenlerin haksız rekabet nedeniyle mağdur olduğunu belirtti.
Çalışanlar Sigorta Durumlarını Kolayca Öğrenebiliyor
Vatandaşların sigorta girişlerinin yapılıp yapılmadığını veya hangi ücret üzerinden bildirildiklerini kolaylıkla öğrenebileceklerini belirten Aktaş, bunun için e-Devlet sistemi, ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi ile SGK İl Müdürlükleri ve Sosyal Güvenlik Merkezlerinden bilgi alınabileceğini söyledi.
Sigortasız çalıştırıldığını veya eksik gün ve eksik ücret bildirimi yapıldığını düşünen çalışanların ise ALO 170, SGK müdürlükleri ya da CİMER üzerinden ihbar ve şikâyette bulunabileceklerini ifade etti.
Ücretlerin Banka Yoluyla Ödenmesi Zorunlu
Çalışma hayatında şeffaflığın sağlanması amacıyla ücret ödemelerinde banka kanalının önemine de değinen Aktaş, Türkiye genelinde 3 ve daha fazla işçi çalıştıran işletmelerde ücretlerin banka aracılığıyla ödenmesinin yasal zorunluluk olduğunu hatırlattı.
Bu kurala uyulmaması halinde işverenlere her çalışan ve her ay için ayrı ayrı idari para cezası uygulanabileceğini belirten Aktaş, banka üzerinden yapılan ödemelerin hem çalışan haklarını koruduğunu hem de işverenler açısından doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçtiğini kaydetti.
“Kayıtlı İstihdam Geleceğe Yapılan En Büyük Yatırımdır”
Sosyal Güvenlik Haftası dolayısıyla vatandaşlara çağrıda bulunan Çekerek İlçe Sosyal Güvenlik Müdürü Samet Aktaş, kayıtlı istihdamın sadece bir yasal zorunluluk olmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Sigortalı çalışma; çalışanların geleceğini güvence altına alan, işletmelerin sürdürülebilir büyümesini sağlayan ve ülke ekonomisini güçlendiren en önemli unsurlardan biridir. Kayıtlı istihdam; çocuklarımızın geleceğine, sosyal güvenlik sistemine ve ülkemizin yarınlarına yapılan en büyük yatırımdır. Tüm vatandaşlarımızı kayıtlı istihdama destek vermeye davet ediyoruz.”